Wydział Szkolenia K-PZPN zachęca do zapoznania się z badaniami Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, który przeprowadził badania nad wpływem suplementów aronii na wydolność piłkarzy nożnych oraz ich odpowiedź zapalną na wysiłek fizyczny. Poniżej treść rekomendacji.

„W ostatnich latach stosowanie interwencji dietetycznych oraz ziołowych suplementów przez sportowców znacząco wzrosło. Wynika to z szerokiej dostępności tych produktów oraz z przekonania, że poprawiają one wydolność fizyczną, chronią organizm przed przeciążeniem lub/i powodują szybszą regenerację. Suplementy pochodzenia roślinnego mogą wspierać wzrost mięśni, spalanie tłuszczu oraz wykazywać właściwości przeciwzapalne, przeciwwirusowe i przeciwbakteryjne [1,2]. Ponadto spożywanie suplementów ziołowych może zmniejszać zaburzenia fizjologiczne występujące w wyniku aktywności fizycznej.

Intensywny wysiłek fizyczny wywołuje liczne zmiany fizjologiczne, takie jak: zaburzenia równowagi prooksydacyjno-antyoksydacyjnej, hipertermię, hipoglikemię, hemolizę oraz wzrost ekspresji hepcydyny [3–5]. Stres oksydacyjny towarzyszący wzmożonemu wysiłkowi fizycznemu powoduje uwalnianie wolnych rodników, co jest powiązane ze stanem zapasów żelaza w organizmie. Regularny trening obniża poziom ferrytyny, co wiąże się z redukcją stresu oksydacyjnego [6]. Coraz więcej danych wskazuje na zależność między stresem oksydacyjnym, metabolizmem żelaza, stanem zapalnym a osłabieniem mięśni i zmęczeniem [3,7]. Stres oksydacyjny prowadzi do stanu zapalnego, a ten jest bezpośrednio powiązany z metabolizmem żelaza [8]. Wzrost poziomu cytokin prozapalnych, takich jak IL-6, stymuluje syntezę hepcydyny, która blokuje wchłanianie jelitowe żelaza oraz jego uwalnianie z hepatocytów i makrofagów [9]. Ograniczenie puli żelaza redukuje stan zapalny wywołany wysiłkiem fizycznym [3].

Ziołowe produkty dietetyczne zawierają zwykle skoncentrowane soki, ekstrakty wodne lub alkoholowe oraz liczne fitozwiązki (m.in. karotenoidy, polifenole, alkaloidy, flawonoidy, glikozydy, saponiny) [10,11]. Brakuje jednak standaryzacji ich jakości oraz składu ilościowego. Niektóre przetworzone suplementy roślinne mogą zawierać substancje niedozwolone lub być zanieczyszczone niedozwolonymi składnikami. Dlatego preparaty naturalne (soki, koncentraty, liofilizaty) pozyskiwane z roślin o udowodnionym działaniu terapeutycznym są szczególnie interesujące dla sportowców. Wobec wielu istnieją przesłanki o korzystnym ich działaniu u piłkarzy nożnych [12] .

Aronia czarnoowocowa (Aronia melanocarpa) zawiera więcej polifenoli niż większość innych owoców jagodowych, wykazuje liczne korzyści zdrowotne i posiada silne właściwości antyoksydacyjne [10–13]. W sporcie suplementacja aronią może przynieść korzyści — poprawia antyoksydacyjny stan organizmu oraz zmniejsza powysiłkowy stan zapalny [10,11].

Badacze z Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego przeprowadzili badania nad wpływem suplementów aronii na wydolność piłkarzy nożnych oraz ich odpowiedź zapalną na wysiłek fizyczny [14,15]. W jednym z badań, suplementacja była zrealizowana przy użyciu soku z aronii, druga natomiast liofilizatem. Suplementacja sokiem z aronii nie wpłynęła istotnie na żadne z analizowanych parametrów morfologicznych, biochemicznych ani wydolnościowych, jednak zauważalne były trendy, świadczące o pozytywnym wpływie stosowania soku z aronii. Natomiast wyniki badań, w których realizowano suplementację liofilizatem z aronii wykazały istotnie statystycznie zmiany na korzyść grupy piłkarzy suplementowanych. Wykazano, że podawanie liofilizowanego ekstraktu z aronii prowadzi do wzrostu stężenia TAC (całkowity potencjał antyoksydacyjny) i IL-10 (cytokina przeciwzapalna, hamująca syntezę cytokin prozapalnych) w surowicy krwi oraz obniżenia poziomu IL-6 (cytokina o właściwościach prozapalnych) w próbie wydolności krążeniowo-oddechowej. Stwierdzono, że spożywanie liofilizatu naturalnego ekstraktu z aronii przynosi korzystne efekty, łagodząc skutki maksymalnego wysiłku o charakterze tlenowym i mieszanym. Tym samym suplementacja aronią czarną w formie liofilizowanej może stanowić cenne uzupełnienie treningów. Rekomendowane dawkowanie to: 6 g liofilizowanej aronii dziennie w okresie trzech miesięcznie.”

Piśmiennictwo

1. Bahri-Sahloul R., Ben Fredj R., Boughalleb N. i wsp. Phenolic Composition and Antioxidant and Antimicrobial Activities of Extracts Obtained from Crataegus azarolus L. var. aronia (Willd.) Batt. Ovaries Calli. J. Bot. 2014;2014:623651. doi: 10.1155/2014/623651.
2. Denev P., Kratchanova M., Ciz M. i wsp. Biological activities of selected polyphenol-rich fruits related to immunity and gastrointestinal health. Food Chem. 2014;157:37–44. doi: 10.1016/j.foodchem.2014.02.022.
3. Halon-Golabek M., Borkowska A., Herman-Antosiewicz A., Antosiewicz J. Iron Metabolism of the Skeletal Muscle and Neurodegeneration. Front. Neurosci. 2019;13:165. doi: 10.3389/fnins.2019.00165.
4. Skarpańska-Stejnborn A., Basta P., Sadowska J., Pilaczyńska-Szcześniak L. Effect of supplementation with chokeberry juice on the inflammatory status and markers of iron metabolism in rowers. J. Int. Soc. Sport Nutr. 2014;11:014–0048. doi: 10.1186/s12970-014-0048-5.
5. Skarpanska-Stejnborn A., Basta P., Trzeciak J. i wsp. Effects of cranberry (Vaccinum macrocarpon) supplementation on iron status and inflammatory markers in rowers. J. Int. Soc. Sport Nutr. 2017;14:7. doi: 10.1186/s12970-017-0165-z.
6. Kortas J., Kuchta A., Prusik K. i wsp. Nordic walking training attenuation of oxidative stress in association with a drop in body iron stores in elderly women. Biogerontology. 2017;18:517–524. doi: 10.1007/s10522-017-9681-0.
7. Nemeth E., Rivera S., Gabayan V. i wsp. IL-6 mediates hypoferremia of inflammation by inducing the synthesis of the iron regulatory hormone hepcidin. J. Clin. Investig. 2004;113:1271–1276. doi: 10.1172/JCI200420945
8. Gozzelino R., Arosio P. Iron Homeostasis in Health and Disease. Int. J. Mol. Sci. 2016;17:130. doi: 10.3390/ijms17010130.
9. Mieszkowski J., Kochanowicz M., Zychowska M. i wsp. Ferritin Genes Overexpression in PBMC and a Rise in Exercise Performance as an Adaptive Response to Ischaemic Preconditioning in Young Men. Biomed. Res. Int. 2019;2019:9576876. doi: 10.1155/2019/9576876.
10. Youdim M.B., Grünblatt E., Mandel S. The pivotal role of iron in NF-kappa B activation and nigrostriatal dopaminergic neurodegeneration. Prospects for neuroprotection in Parkinson’s disease with iron chelators. Ann. N. Y. Acad. Sci. 1999;890:7–25. doi: 10.1111/j.1749-6632.1999.tb07977.x.
11.  Kähkönen M.P., Hopia A.I., Heinonen M. Berry Phenolics and Their Antioxidant Activity. J. Agric. Food Chem. 2001;49:4076–4082. doi: 10.1021/jf010152t.
12. Poulios A, Papanikolaou K, Draganidis D, i wsp. The Effects of Antioxidant Supplementation on Soccer Performance and Recovery: A Critical Review of the Available Evidence. Nutrients 2024; 6;16(22):3803. doi: 10.3390/nu16223803.
13. Seeram N.P. Berry fruits: Compositional elements, biochemical activities, and the impact of their intake on human health, performance, and disease. J. Agric. Food Chem. 2008;56:627–629. doi: 10.1021/jf071988k.
14. Stankiewicz B., Cieślicka M., Mieszkowski J. i wsp. Effect of Supplementation with Black Chokeberry (Aronia melanocarpa) Extract on Inflammatory Status and Selected Markers of Iron Metabolism in Young Football Players: A Randomized Double-Blind Trial. Nutrients 2023; 15(4):975. doi: 10.3390/nu15040975.
15. Stankiewicz B., Cieślicka M., Kujawski S. i wsp. Effects of antioxidant supplementation on oxidative stress balance in young footballers- a randomized double-blind trial. J. Int. Soc. Sport Nutr 2021;18:44. doi: 10.1186/s12970-021-00447-z.